Blokada farmakologiczna w leczeniu bólu kręgosłupa – na czym polega zabieg i jak pomaga w leczeniu bólu? Ekspert wyjaśnia
W takich przypadkach skutecznym rozwiązaniem mogą być blokady przeciwbólowe – małoinwazyjne zabiegi wykonywane pod kontrolą obrazowania, które pozwalają przerwać przewodzenie sygnałów bólowych i wyciszyć stan zapalny. Blokady te stosuje się m.in. w leczeniu bólów na tle rwy kulszowej, dyskopatii, zwyrodnień czy przewlekłych zespołów bólowych pleców. O tym, jak wygląda zabieg, kiedy warto się na niego zdecydować i jakie daje efekty, rozmawiamy z dr hab. n. med. Krzysztofem Zapałowiczem, neurochirurgiem z krakowskiego Szpitala na Klinach.
Panie Doktorze, w ostatnich latach coraz częściej mówi się o tzw. blokadach w pobliżu kręgosłupa jako metodzie leczenia bólu. Dla wielu pacjentów to wciąż pojęcie niejasne. Na czym polega ten zabieg?
Dr Krzysztof Zapałowicz: Ogólnie mówiąc, blokada to zabieg, w którym podajemy w okolice nerwów, stawów czy struktur kręgosłupa specjalnie dobrane leki – najczęściej środki przeciwzapalne z dodatkiem sterydu i środki znieczulające. Celem jest przerwanie przewodzenia bólu i zmniejszenie stanu zapalnego. Dzięki temu pacjent nie tylko odczuwa ulgę ale też zyskuje szansę na lepszą rehabilitację i powrót do normalnej aktywności.
Czy można powiedzieć, że blokady w pobliżu kręgosłupa leczą przyczynę bólu?
Dr Krzysztof Zapałowicz: To bardzo ważne pytanie. Blokady przede wszystkim powodują znieczulenie i leczą stan zapalny w miejscu, gdzie powstaje ból. Jeśli przyczyną dolegliwości są zwyrodnienia stawów kręgosłupa, dyskopatia czy ucisk nerwu, podanie leku bezpośrednio do źródła problemu pozwala wyciszyć proces chorobowy. W przeciwieństwie do tabletek doustnych, które działają ogólnoustrojowo i często dają skutki uboczne, blokada jest terapią celowaną. Dzięki temu efekt jest szybszy i mocniejszy a organizm mniej obciążony.
W jakich sytuacjach najczęściej stosuje się blokady w pobliżu kręgosłupa?
Dr Krzysztof Zapałowicz: Blokady kręgosłupa znajdują zastosowanie w wielu chorobach kręgosłupa. Szczególnie skutecznie pomagają w usuwaniu dolegliwości bólowych w przypadku zmian zwyrodnieniowych, dyskopatii, wypuklin i przepuklin krążków międzykręgowych a także w zwężeniu kanału kręgowego (tzw. stenozie) czy kręgozmyku, czyli przemieszczeniu jednego kręgu względem drugiego. Metoda ta bywa również stosowana u pacjentów, którzy zmagają się z bardzo silnym bólem w oczekiwaniu na operację kręgosłupa, a także u osób z nadwagą, które mają ograniczoną możliwość udziału w pełnym programie rehabilitacji lub nie mogą być zakwalifikowane do leczenia chirurgicznego. Blokady w pobliżu kręgosłupa sprawdzają się także w bólach innego typu: pooperacyjnych, pourazowych, czy w neuralgiach. W wielu przypadkach moi pacjenci to osoby, które przeszły długą drogę – rehabilitację, leki, fizjoterapię – i nadal nie uzyskali wystarczającej poprawy. Blokada potrafi przerwać błędne koło bólu i pozwala wreszcie ruszyć do przodu z terapią.
Jak wygląda sam zabieg podania blokady kręgosłupa? Wielu pacjentów ma obawy, że to coś bolesnego.
Dr Krzysztof Zapałowicz: Sam zabieg trwa krótko, ok. 10 minut i jest wykonywany w warunkach ambulatoryjnych. Pacjent leży w wygodnej pozycji a ja pod kontrolą ultrasonografu (USG) wprowadzam cienką igłę do miejsca, które generuje ból. Całość odbywa się w znieczuleniu miejscowym, więc dolegliwości są minimalne. Najwięcej uwagi poświęcamy precyzji – chodzi o to, by lek trafił dokładnie tam, gdzie jest potrzebny. Wstrzykiwany preparat – najczęściej połączenie środka znieczulającego ze sterydem – działa wielokierunkowo: szybko łagodzi ból, zmniejsza stan zapalny i redukuje obrzęk. W zależności od rodzaju schorzenia i jego lokalizacji lek może zostać podany w okolice korzenia nerwowego przy jego ucisku, w pobliżu krążka międzykręgowego przy dyskopatii, do przestrzeni nadoponowej w przypadku zwężenia kanału kręgowego czy bezpośrednio do stawu krzyżowo-biodrowego lub międzywyrostkowego, gdy źródłem dolegliwości są zmiany zwyrodnieniowe stawów. Dzięki tak celowanemu działaniu blokada szybko przynosi ulgę i pozwala pacjentowi na powrót do codziennych aktywności.
Efekt często pojawia się już po kilkunastu minutach. Pacjent wychodzi do domu tego samego dnia a nierzadko mówi, że po raz pierwszy od miesięcy może swobodnie się poruszać.
Jak długo działa taka blokada? Jak długo trzeba czekać na efekty podania blokady dokręgosłupowej?
Dr Krzysztof Zapałowicz: Pacjenci poddawani blokadzie kręgosłupa zwykle odczuwają ulgę niemal natychmiast po zabiegu – jest to skutek działania środka znieczulającego, choć u części osób poprawa pojawia się stopniowo, w ciągu kilku kolejnych dni. Skuteczność tej metody oceniana jest bardzo wysoko, ponieważ realną poprawę uzyskuje około 70% chorych. To sprawia, że blokady należą dziś do jednych z najczęściej stosowanych procedur przeciwbólowych w leczeniu dolegliwości ze strony kręgosłupa. Sam zabieg jest bezpieczny, choć w pierwszych godzinach po podaniu leku mogą pojawić się przejściowe objawy, takie jak mrowienie, drętwienie czy lekkie osłabienie czucia w kończynach. Zwykle ustępują one samoistnie i nie wymagają dodatkowej interwencji.
To jak długo będzie działała blokada w pobliżu kręgosłupa zależy od rodzaju schorzenia i organizmu pacjenta. U niektórych osób ulga utrzymuje się kilka tygodni, u innych nawet kilka miesięcy. Bywa też, że ból nie powraca wcale, jeśli uda się jednocześnie wzmocnić mięśnie i zmienić styl życia. Jeśli dolegliwości nawrócą, blokadę można bezpiecznie powtórzyć. To duża zaleta tej metody – mamy możliwość dostosowania leczenia do indywidualnych potrzeb pacjenta.
Czy blokady farmakologiczne w leczeniu bólu kręgosłupa są w pełni bezpieczne? Czy każdy z dolegliwościami bólowymi może poddać się temu zabiegowi?
Dr Krzysztof Zapałowicz: Każdy zabieg medyczny wiąże się z pewnym ryzykiem ale w przypadku blokad jest ono naprawdę niewielkie. Pracujemy w warunkach pełnej aseptyki, stosujemy obrazowanie USG aby uniknąć błędów oraz aby nie narażać pacjenta na działanie promieni rentgenowskich a igły są bardzo cienkie. Najczęstsze działania uboczne to niewielki ból w miejscu wkłucia czy przejściowe uczucie ciepła w miejscu podania leków. Kluczowe jest jednak właściwe zakwalifikowanie pacjenta – dlatego zawsze przeprowadzamy szczegółową diagnostykę i wywiad medyczny.
Czy każdy z dolegliwościami bólowymi kręgosłupa może poddać się temu zabiegowi?
Dr Krzysztof Zapałowicz: Przeciwwskazaniem do wykonania blokady dokręgosłupowej są przede wszystkim aktywne infekcje – zarówno ogólne, jak i miejscowe w miejscu planowanego podania leku, ponieważ mogłyby doprowadzić do rozsiewu zakażenia. Zabiegów tego typu nie wykonuje się również u osób z zaburzeniami krzepnięcia krwi, chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy, nieuregulowaną cukrzycą a także u pacjentów, u których wcześniej występowały reakcje alergiczne na środki znieczulenia miejscowego. Przeciwwskazaniem jest również ciąża oraz okres karmienia piersią.
Do przeciwwskazań względnych zalicza się natomiast przyjmowanie niektórych leków przeciwzakrzepowych oraz cukrzycę, o ile jest ona kontrolowana – w zależności od aktualnego poziomu glikemii i ogólnego stanu zdrowia pacjenta.
Ostrożność należy zachować również u pacjentów z ciężkimi chorobami ogólnoustrojowymi w fazie niewyrównania, np. niewydolnością krążenia czy zaawansowaną niewydolnością oddechową. Lekarz przed zakwalifikowaniem do zabiegu zawsze przeprowadza szczegółowy wywiad, analizuje dokumentację medyczną i wyniki badań, aby upewnić się, że procedura będzie dla pacjenta bezpieczna.
Czy blokada w okolicę kręgosłupa to metoda tylko „na chwilę”, czy może realnie zmienia życie pacjentów?
Dr Krzysztof Zapałowicz: Blokada kręgosłupa bardzo często daje pacjentom szansę na poprawę jakości życia poprzez zmniejszenie natężenia bólu lub całkowite jego wyeliminowanie. Osoby, które przez przewlekły ból nie mogły chodzić, spać ani pracować, odzyskują całkowicie lub częściowo sprawność i energię. Efekt często, choć nie zawsze - bywa natychmiastowy i w wielu przypadkach utrzymuje się przez kilka miesięcy a niekiedy nawet dłużej. To ogromna ulga nie tylko fizyczna ale i psychologiczna – bo przewlekły ból nie tylko pogarsza jakość życia, ogranicza aktywność ruchową, lecz odbiera też nadzieję, sprzyja powstawaniu depresji. Warto jednak pamiętać, że blokada stosowana w leczeniu bólu kręgosłupa nie jest samodzielnym „cudem na wszystko”, lecz elementem szerszego planu leczenia. Dzięki przerwaniu bólu możemy rozpocząć rehabilitację, wzmacnianie mięśni i pracę nad zmianą nawyków, co zwiększa szansę na trwałe efekty.
Szpital na Klinach
Ul. Kostrzewskiego 47, Kraków
Tel. 12 267 40 64
