Jedyny van Gogh w Polsce. Wyjątkowy obraz trafił do MNK
Jedyny obraz Vincenta van Gogha znajdujący się w polskich zbiorach publicznych można od niedawna oglądać w Muzeum Narodowym w Krakowie.
Płótno „Wiejskie chaty pośród drzew” zostało wypożyczone z Kolekcji im. Jana Pawła II należącej do Archidiecezji Warszawskiej i trafiło do nowo otwartej Galerii Sztuki Europejskiej w Gmachu Głównym MNK, gdzie pozostanie przez najbliższy rok.
To kameralny pejzaż z 1883 roku, ukazujący skromną zabudowę wiejską niemal pochłoniętą przez gęstą masę drzew. Obraz powstał na wczesnym etapie twórczości artysty, na długo przed jego najsłynniejszymi realizacjami.
Obraz, który cudem przetrwał
Historia dzieła mogła potoczyć się zupełnie inaczej. Po opuszczeniu przez van Gogha miejscowości Nuenen obrazy artysty zostały zapakowane przez jego matkę do skrzyń i na lata zapomniane. Przechowywane na strychu domu stolarza Adrianusa Schrauwena uchodziły za bezwartościowe.
Dopiero w 1902 roku Johannes Cornelis Couvreur odkupił ich zawartość za symboliczną sumę, próbując sprzedawać płótna z wózka domokrążcy, a niektóre oddając w zamian za piwo (Miłosz Kargol; na podstawie katalogu wystawy „Van Gogh. Historie jednego obrazu” (2024), kwerenda: Juliette van Uhm).
Gdy na początku XX wieku twórczość van Gogha zaczęła zdobywać międzynarodowe uznanie, „Wiejskie chaty pośród drzew” znajdowały się już w prywatnych kolekcjach w Belgii i Szwajcarii.
Do Polski dzieło trafiło w latach 80. XX wieku. Od 2020 roku pozostaje w depozycie Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego w Warszawie, a obecnie prezentowane jest w Krakowie.
Badania i konserwacja
Wyjątkowy status obrazu potwierdziły kompleksowe badania przeprowadzone w 2021 roku przez specjalistów z Laboratorium Analiz i Nieniszczących Badań Obiektów Zabytkowych MNK oraz ekspertów z Van Gogh Museum w Amsterdamie.
– Jesteśmy w stanie określić grubość warstw farby oraz to, jakie pigmenty zostały użyte. Wiemy, krok po kroku, jak został namalowany obraz – mówi dr Julio del Hoyo-Meléndez, kierownik LANBOZ.
Płótno przeszło również wielomiesięczny proces konserwacji. Usunięto zanieczyszczenia, wzmocniono dębowe podobrazie i przygotowano nową ramę.
– Dzięki naszym badaniom i konsultacjom ze specjalistami z Van Gogh Museum przyjęliśmy nowe datowanie. Obraz powstał w pierwszej połowie września 1883 roku w okolicach Hagi i należy do pierwszych olejnych pejzaży malowanych przez van Gogha – zaznacza Katarzyna Novljaković, kierownik Pracowni Konserwacji Malarstwa i Rzeźby w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie.
Prezentacja „Wiejskich chat pośród drzew” w Galerii Sztuki Europejskiej to nie tylko wyjątkowa okazja do spotkania z jedynym van Goghiem w polskich zbiorach, ale także ważne wydarzenie dla samego MNK, którego nowa ekspozycja obejmuje ponad 120 dzieł europejskiego malarstwa od XIII do XX wieku.
