Kontrowersje wokół modernizacji Bagateli. „Nie bardzo wiem, jak to się stało, że wygrał ten projekt”

Pytania o zgodność z planem miejscowym i zasadami ochrony zabytków

Rozstrzygnięty na początku listopada konkurs architektoniczny na przebudowę Teatru Bagatela miał wyłonić projekt łączący współczesne potrzeby widzów z historycznym charakterem budynku. 

Zwyciężyła krakowska pracownia SAO Architecture, która – obok nagrody pieniężnej – otrzymała zaproszenie do opracowania pełnej dokumentacji projektowej. Jej propozycja przewiduje m.in. likwidację dziesięciu okien elewacyjnych i wprowadzenie witrażowego akcentu nad wejściem głównym.

To właśnie te zmiany stały się źródłem największych zastrzeżeń. Budynek Teatru Bagatela jest objęty „ochroną całkowitą” w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego jako obiekt ujęty w gminnej ewidencji zabytków oraz częściowo wpisany do rejestru zabytków. W obowiązujących zapisach brak wskazań pozwalających na likwidację otworów okiennych czy dodanie witraża. Przeciwnie, plan precyzuje konieczność zachowania kompozycji i detalu architektonicznego, w tym stolarki okiennej.

Architekci potwierdzili, że ostateczny kształt elewacji zostanie określony na etapie projektu budowlanego. Podkreślali, że z punktu widzenia funkcjonalnego okna nie są konieczne, a witraż stanowi istotny element kompozycyjny i urbanistyczny projektu. Nie odpowiedziano jednak jednoznacznie na pytanie, czy przewidziane zmiany na pewno mieszczą się w ramach istniejących regulacji.

Wątpliwy przebieg konkursu

Do oceny trafiło pięć prac, znacznie mniej niż zwykle w przypadku tak prestiżowych przedsięwzięć. Nie upubliczniono wszystkich projektów, tłumacząc to brakiem praw do prezentacji materiałów. Część biur zrezygnowała z udziału, a jedno odpadło z powodów formalnych. Dodatkowo w regulaminie konkursu znalazło się ograniczenie dopuszczające biura projektowe, które mają na koncie podobny projekt w ciągu ostatnich siedmiu lat, co, jak podnosili niektórzy architekci, mogło zawęzić konkurencję.

Część ekspertów i mieszkańców zwraca uwagę na konieczność równego traktowania wszystkich stron, zarówno uczestników konkursu, jak i właścicieli prywatnych kamienic, którzy podczas remontów muszą trzymać się ściśle przepisów wynikających z miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego i wytycznych konserwatorskich.

Tymczasem proponowane zmiany w Bagateli wydają się wykraczać poza to, co wynikałoby z miejscowego planu w zakresie pełnej ochrony budynku. Co więcej, części budynku zostały wpisane do rejestru zabytków, a tu z kolei nie ma pewności, czy w ogóle zostaną zachowane, ponieważ projektant nie przedstawił szczegółów przebudowy wnętrz. 

Przewodniczący jury i Główny Architekt Miasta Janusz Sepioł zapowiedział, że przyjrzy się zgłoszonym zastrzeżeniom. Jednocześnie podkreślił, że zwycięska praca została jednogłośnie uznana za najlepiej spełniającą założenia konkursu, m.in. dzięki rozwiązaniom funkcjonalnym i ograniczeniu zakresu ingerencji w strukturę budynku.

Konserwatorka zabytków komentuje

Zapytaliśmy Monikę Bogdanowską, w latach 2019-2021 Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, o to czy zwycięski projekt, pomimo niezgodności, ma szansę na realizację? 

– Projekt nie jest zgodny z zapisami miejscowego planu zagospodarowania. Nie jest on zgodny nawet z warunkami konkursu. Nie bardzo wiem, jak to się stało, że wygrał  – mówi. 

I dodaje: – Nie powinno być sytuacji, kiedy państwowy inwestor realizuje zwycięski projekt konkursowy, który jest niezgodny z zapisami konkursu i niezgody z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego oznacza to, że architekci zignorowali wymogi regulaminu konkursu. Trudno to traktować jako pomyłkę. To jest bardzo poważne uchybienie. 

Bogdanowska ze zdumieniem odnotowała fakt, że Główny Architekt Miasta, jako członek jury konkursowego przyznał, iż nie zwrócił uwagi na wymogi dotyczące zachowania kompozycji elewacji istniejącego budynku, i co więcej, z „dezynwolturą stwierdził, że plan miejscowy można zmienić”. 

Procedura planistyczna jest złożona, skomplikowana i kosztowna. – Jeżeli służby konserwatorskie mają działać tak, że będą na wezwanie projektanta uzgadniać projekt, który jest niezgodny z zapisami planu miejscowego, a tym samym ochroną budynku, to ja nie wiem w jakim państwie żyjemy – mówi z goryczą. 

Jak można przeczytać w zapisach planu miejscowego dla tego obszaru, układ okien na elewacji Teatru Bagatela jest chroniony. – W przedstawionym projekcie, żadne z nich nie zostało zachowane. Może pani, która przygotowała projekt, nie przeczytała planu miejscowego, mimo że w warunkach konkursu zastrzeżono, że istnieją określone uwarunkowania planistyczne – zastanawia się. 

Monika Bogdanowska przypomina, że budynek teatru znajduje się w obszarze strefy buforowej listy UNESCO.  

W jej opinii projekt przygotowany przez architektów SAO nie powinien w ogóle być brany pod uwagę i nie powinien zdobywać pierwszego miejsca w konkursie. – Szczególnie, że jest drugi projekt, który respektuje i warunki konkursu, i zapisy planu. (…) To jest sytuacja tak absolutnie kuriozalna, że tego nie da się skomentować – przyznaje. 

Na odpowiedzi dotyczące ostatecznego kształtu przebudowy krakowianie będą musieli jednak poczekać. Kluczowe kwestie, w tym zgodność projektu z planem miejscowym i zasadami ochrony zabytków, mają zostać rozstrzygnięte dopiero na etapie formalnych uzgodnień konserwatorskich. Wciąż nie wiadomo również, czy miasto i projektanci zdecydują się na otwartą debatę publiczną na temat planowanych zmian.