Kraków: Czy sala modlitwy to już meczet? Ekspert wyjaśnia

Zbiórka i protest

Fundacja Al Fajr ogłosiła zbiórkę na uruchomienie centrum modlitewnego i kulturalnego przy ul. Dworskiej w Krakowie. Do tej pory [do 2 marca 2026 - przyp. red.], udało się na ten cel zebrać nieco ponad 65 tys. zł, z planowanych 250 tys. zł. Część okolicznych mieszkańców zareagowała sprzeciwem, uznając, że przedsięwzięcie w praktyce oznacza powstanie meczetu. W ich ocenie zmieni to charakter okolicy.

W informacji przesłanej naszej redakcji, przedstawiciele fundacji odnieśli się do trwających protestów. – Uważamy, że nasza inicjatywa została błędnie opisana w sferze publicznej i wprowadziła opinię publiczną w błąd, mówiąc, że naszym celem jest zbudowanie pełnowymiarowego, wolnostojącego meczetu. Nie to jest naszym planem. Mając to na uwadze, w obecnej sytuacji rozumiemy, że zmiana może budzić obawy, i szanujemy prawo mieszkańców do wypowiadania się – podkreślili. 

Poprosiliśmy o komentarz eksperta, by oddzielić język potoczny od pojęć religijnych i prawnych.

Meczet a dom modlitwy – różnice w islamie

– Różnica między ‘domem modlitwy’ a ‘meczetem’ ma przede wszystkim charakter funkcjonalny i prawny, a nie wyłącznie architektoniczny – podkreśla dr Mateusz Kłagisz, kierownik Pracowni Studiów Afganologicznych UJ.

Jak wyjaśnia, w języku arabskim podstawowym terminem jest „masdżid”, czyli miejsce wykonywania pokłonów podczas modlitwy. – Termin ten oznacza przestrzeń przeznaczoną na stałe do wspólnej modlitwy i działalności religijnej całej wspólnoty – mówi. 

Zaznacza przy tym, że w tradycji muzułmańskiej meczet ma charakter publiczny i zwykle ustanawiany jest jako dobro wspólne (waqf), z którego może korzystać każdy wierny. To właśnie tam odbywają się codzienne modlitwy wspólnotowe oraz najważniejsza modlitwa piątkowa z kazaniem.

Obok tego funkcjonuje pojęcie „musalla”. – Oznacza ono po prostu przestrzeń przeznaczoną do modlitwy – może to być wydzielona sala w budynku mieszkalnym, lokalu usługowym, centrum kultury, a nawet w biurze – tłumaczy dr Kłagisz. 

Takie miejsca spotyka się również na lotniskach czy w galeriach handlowych. Jak dodaje, nie zawsze mają one formalny status meczetu w sensie religijnym i nie muszą być przeznaczone wyłącznie do kultu – mogą łączyć funkcje edukacyjne czy społeczne.

Ekspert wskazuje, że w Europie wiele wspólnot muzułmańskich zaczyna działalność właśnie od takich sal modlitewnych, które czasem – choć nie zawsze – przekształcają się w pełnoprawne meczety.

Praktykowanie islamu w mieście

Zapytaliśmy naszego rozmówcę, jak dziś w praktyce, w aglomeracji miejskiej wygląda praktykowanie islamu? 

Dr Kłagisz zwraca uwagę, że współcześnie w wielu miastach ma ono charakter rozproszony. Część z pięciu – a w niektórych odłamach trzech – codziennych modlitw wierni odmawiają w domu lub w pracy, natomiast wspólnotowo spotykają się przede wszystkim w piątki i w święta religijne.

– Meczet – tam, gdzie istnieje – jest nie tylko miejscem modlitwy, lecz także przestrzenią spotkań, edukacji religijnej dzieci i dorosłych, wydarzeń kulturalnych czy działalności charytatywnej – wylicza. W sytuacji, gdy społeczność jest nieliczna albo dynamicznie się rozwija, funkcje te bywają łączone w jednym lokalu określanym jako centrum modlitewno-kulturalne.

Co to oznacza dla Krakowa?

W odniesieniu do sytuacji przy ul. Dworskiej ekspert podkreśla, że zapowiedź utworzenia centrum modlitewnego i kulturalnego nie musi być tożsama z budową klasycznego meczetu w sensie formalnym czy architektonicznym. 

Z religijnego punktu widzenia – jak zaznacza – kluczowy jest status i przeznaczenie miejsca: czy zostaje ustanowione jako stały, publiczny meczet, czy funkcjonuje jako sala modlitwy w ramach szerszej działalności społecznej.

W języku potocznym oba pojęcia bywają stosowane zamiennie, jednak – jak mówi dr Kłagisz – w sensie teologicznym i prawnym islamu nie są one całkowicie tożsame.

Ekspert podkreśla też wyraźnie: – Powstanie sali modlitewnej – podobnie jak kaplicy, domu parafialnego czy sali katechetycznej – samo w sobie nie stanowi zagrożenia dla okolicznych mieszkańców. 

Jego zdaniem jest to przede wszystkim odpowiedź na potrzeby religijne konkretnej grupy wiernych, która naturalnie powiększa się wraz z migracją, mobilnością zawodową czy obecnością studentów zagranicznych.

W realiach dużych miast europejskich islam funkcjonuje – jak wskazuje – w sposób spokojny, rozproszony i dostosowany do lokalnych uwarunkowań.

Spór o inwestycję przy Dworskiej pokazuje więc nie tylko napięcia wokół nowej inicjatywy, ale i potrzebę precyzyjnego języka. Bo między meczetem a salą modlitwy różnica istnieje – choć nie zawsze jest oczywista dla postronnych obserwatorów.