Mniej powołań, mniej ślubów. „Młodzi dystansują się od instytucji”
Dane Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego SAC „Kościół w liczbach. Dane za 2024 roku” rysują obraz Archidiecezji Krakowskiej jako wspólnoty, która z jednej strony mierzy się z wyraźnymi spadkami demograficznymi i instytucjonalnymi, z drugiej zachowuje relatywnie wysoki poziom praktyk religijnych. Porównanie z latami wcześniejszymi pokazuje, że zmiany mają charakter strukturalny, a nie jedynie chwilowy.
W latach 2018–2024 liczba księży w archidiecezji zmniejszyła się z 1083 do 1009, co oznacza spadek o 6,8 proc. Jeszcze bardziej jest to widoczne w powołaniach do kapłaństwa. Liczba alumnów zmalała z 86 w 2018 roku do 27 w roku 2024, czyli o 68,6 proc. To jedna z najbardziej dynamicznych zmian w całym zestawie danych.
Zmiany demograficzne i kulturowe widać także w liczbie udzielanych sakramentów. W 2019 roku w Archidiecezji Krakowskiej ochrzczono 19 629 dzieci, podczas gdy w 2024 roku było to już 13 564. Spadek ten wpisuje się w ogólnopolski trend niżu demograficznego i odkładania decyzji o rodzicielstwie.
Wyraźnie zmniejszyła się również liczba zawieranych małżeństw sakramentalnych – z 7310 w 2019 roku do 4297 w 2024 roku.
Ciekawie prezentują się dane dotyczące sakramentów inicjacji chrześcijańskiej. Liczba dzieci przystępujących do I Komunii Świętej wzrosła z 12 328 w 2019 roku do 18 175 w 2024 roku, co wynika m.in. z kumulacji roczników po zmianach organizacyjnych i pandemicznych.
Z kolei liczba bierzmowań spadła bardzo wyraźnie – z 25 008 w 2019 roku do 10 688 w 2024 roku, co może świadczyć o słabszym związaniu młodzieży z Kościołem na dalszym etapie formacji.
Praktyki religijne w Archidiecezji Krakowskiej
Na tle tych spadków stosunkowo stabilnie prezentują się wskaźniki praktyk religijnych. W 2024 roku dominicantes, czyli odsetek wiernych uczestniczących w niedzielnej Mszy Świętej, wyniósł w Archidiecezji Krakowskiej 39,94 proc. Comunicantes, a więc osoby przystępujące do Komunii Świętej, stanowili 17,82 proc. uczestników liturgii. To wyniki wyższe niż średnia krajowa, co potwierdza, że Małopolska – mimo zmian społecznych – pozostaje regionem o relatywnie wysokiej religijności.
Struktura uczestników liturgii pokazuje także utrwalone różnice płci. Kobiety stanowiły 57,58 proc. obecnych na Mszach Świętych, mężczyźni 42,42 proc. Zróżnicowanie widoczne jest również ze względu na charakter parafii. Najwyższy udział wiernych odnotowano w parafiach wiejskich – 51,21 proc., następnie w miejskich – 36,94 proc., a najniższy w miejsko-wiejskich – 11,85 proc. Dane te potwierdzają, że środowiska wiejskie pozostają bastionem regularnych praktyk religijnych.
Zmiany dotykają także katechezy szkolnej. W roku szkolnym 2018/2019 w lekcjach religii uczestniczyło 92,3 proc. uczniów, natomiast w roku 2024/2025 już tylko 78,6 proc. To spadek o niemal 14 punktów procentowych w ciągu sześciu lat, szczególnie widoczny w dużych miastach.
„Małżeństwo przestało być oczywistym wyborem”
O malejącej liczbie ślubów kościelnych i możliwym wpływie nowego metropolity na religijność krakowian mówi ks. Jacek, który pracuje duszpastersko w centrum Krakowa.
– Jeśli chodzi o nowego metropolitę, kard. Grzegorza Rysia, wierzę, że jego styl dialogu, otwartości i bliskości może w dłuższej perspektywie przynieść wzrost dominicantes. Czy będzie to „efekt Rysia”? Raczej owoc cierpliwej, kilkuletniej pracy niż szybki skok w statystykach.
„Uczniowie nie odrzucają wiary, ale dystansują się od instytucji”
O spadku uczestnictwa w katechezie szkolnej mówi s. Immakulata, katechetka ucząca religii w jednej ze szkół średnich.
– Przyczyn jest wiele: zmiana mentalności rodziców, większa presja rówieśnicza, ale też sposób organizacji lekcji religii w szkołach. W dużym mieście młodzi ludzie częściej wybierają zajęcia, które dają im poczucie użyteczności tu i teraz – tłumaczy katechetka.
Dane ISKK pokazują więc Kościół krakowski w momencie przejścia: z mniejszą liczbą duchownych i sakramentów, ale wciąż z wyraźną obecnością wiernych w praktykach religijnych.
