Nowe muzeum. Powrót do przeszłości - odkurzamy PRL

Trwają prace nad zbiorami Muzeum PRL-u, nowoczesnej instytucji mającej być miejscem spotkań ludzi żyjących w tym okresie i dyskusji na temat dawnego systemu. Nieprzypadkowo będzie mieć swoją siedzibę w dawnym kinie Światowid, będącym niegdyś centrum socjalistycznej zabudowy Nowej Huty. Czego możemy się spodziewać po nowym muzeum?

Pechowe początki

Muzeum PRL-u nie jest nową inicjatywą. Od wielu lat o jego utworzenie starali się Andrzej Wajda i Krystyna Zachwatowicz, którzy wraz z Teresą Bogucką oraz Anną i Jackiem Fedorowiczami założyli Fundację SocLand, mającą za główny cel zrealizowanie projektu muzeum dotyczącego epoki komunizmu w Polsce. Rozważano wówczas jako lokalizację Warszawę oraz krakowską Nową Hutę, jednak na planach się zakończyło.

W 2006 roku gmina Kraków odkupiła od spółki Apollo Film budynek dawnego kina Światowid. Wzniesione w latach 1955-57 kino działało do roku 1992, po którym stopniowo przekształcane było w chaotyczne centrum handlowe złożone z lokalnych sklepów. Wyburzano w nim ściany działowe, budynek był zaniedbany i niszczał. Spierano się wówczas, czy w tym miejscu powinno powstać muzeum Nowej Huty czy muzeum komunizmu według pomysłu SocLandu. Pojawiały się również pomysły otwarcia tu ośrodka informacji turystycznej, kawiarni, siedziby radia bądź sceny teatralnej.

ZOBACZ TEŻ: Jak budowano Galerię Krakowską [ZDJĘCIA]

W końcu podjęto decyzję i w kwietniu 2008 roku otwarto w Światowidzie Muzeum PRL-u. Placówka finansowana była przez Ministerstwo Kultury jako jeden z oddziałów Muzeum Historii Polski. Zorganizowano w nim kilka wystaw i wydarzeń, jednak z powodu niewystarczającego dofinansowania oraz niemożności wypracowania wizji przyszłej wystawy stałej oddział Muzeum Historii Polski zakończył pracę w pierwszym kwartale 2013 roku.

Po tych pechowych początkach pojawiło się nowe światło dla muzeum. Od stycznia 2013 roku budynek dawnego kina stał się własnością gminy Kraków, która wspólnie z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego podjęła się próby wznowienia idei Muzeum PRL-u. 12 września 2013 r. zaakceptowano projekt 5-letniej umowy pomiędzy gminą Kraków a Ministerstwem Kultury w sprawie współprowadzenia placówki.

Postęp prac

Choć wystawa stała ma być otwarta dopiero za 3-4 lata, funkcjonujący pół roku zespół scenarzystów opracował już wstępny program wystawy stałej. Pełna wersja scenariusza ma być gotowa do końca tego roku. Plan następnie ma być przekazany Radzie Programowej Instytucji, która jak na razie nie została jeszcze powołana.

Aby uniknąć sytuacji z wcześniejszych lat, projekt ma zostać poddany konsultacjom społecznym. W połowie tego roku ruszy konkurs na projekt Muzeum PRL-u i jego realizację. Kolejnym etapem będzie gruntowny remont budynku oraz utworzenie ekspozycji, do której już w tej chwili zbierane są materiały filmowe (w tym nagrywane rozmowy).

Na 2014 rok planowana jest równocześnie tymczasowa działalność wystawiennicza, niewykluczone jest również utworzenie oferty edukacyjnej. Już we wrześniu tego roku możemy się spodziewać wernisażu pierwszej wystawy czasowej.

Planowany wygląd

Głównymi bohaterami muzeum mają być ludzie z pokolenia żyjącego w czasach PRL-u. Ich opowieści i świadectwa mają być jednym z najważniejszych elementów wystawy stałej. Z racji, że epoka komunizmu wzbudza w Polsce różne emocje, instytucja ma stać się miejscem dyskusji i skłaniać do refleksji. Prezentowane będą nie tylko różnorodne postawy, ale również tło obyczajowe epoki oraz jej osiągnięcia, między innymi w dziedzinie kultury i sztuki.

Jak podkreśla zespół Muzeum PRL-u w swoim mini-manifeście: „Czasy PRL-u to przeszłość, która nas dotyka, różni, do której często odnosimy się w życiu publicznym - wzajemnie się nią oskarżamy i obarczamy. Miejsca na kompromis nie widać, a przecież jest on nam wszystkim bardzo potrzebny.

Będziemy go szukali w Muzeum PRL-u. Bo historyk jest w gruncie rzeczy negocjatorem, pomagającym ustalić, jak przebiegały różne wydarzenia, jakie były ich źródła i konsekwencje. A każde negocjacje zaczynają się od ustalenia obszarów różnic, stworzenia protokołu rozbieżności. I to będzie pierwsze zadanie, z którym się zmierzymy”.

Prace nad zbiorami muzeum wciąż trwają. W 2013 roku pozyskano trzy obrazy oraz 34 grafiki autorstwa Leszka Sobockiego. Rozpoczęto również gromadzenie zbiorów do biblioteki, która ma być wykorzystywana do prowadzenia działalności edukacyjno-wystawienniczej, dostępna jednak będzie również dla zainteresowanych gości muzeum. Do zbiorów należeć będą poświęcone epoce multimedia: filmy, dokumenty audio i wideo, książki i druki. Dotychczas zamówiono 150 książek, jednak księgozbiór biblioteki ma się stopniowo powiększać. Dotacja od ministerstwa ma w 2014 roku wynieść 1,3 mln złotych, zaś od miasta w tym roku i kolejnych trzech latach muzeum otrzyma nie mniej niż 200 tys. zł rocznie.

Choć przed zespołem pracującym nad Muzeum PRL-u jeszcze wiele pracy, na pewno nie można odmówić mu oryginalnego pomysłu i ciekawej inicjatywy, która służyć ma wywołaniu dyskusji w społeczeństwie. – Wszyscy mamy nadzieję, iż to jest właśnie to podejście do stworzenia Muzeum PRL-u, które zakończy się pełnym sukcesem. Powstanie miejsce pełne pasji i pozytywnej energii, twórcze, nowoczesne, otwarte na różne poglądy i opinie. To kolejny ważny punkt na kulturalno-turystycznej mapie Krakowa – podkreśla Ryszard Kozik, członek czteroosobowego zespołu pracującego już w kinie Światowid.