Świat relikwii i nauki. Wizytówka Krakowa z dawnych lat

W II połowie XVI wieku większość krakowskiego mieszczaństwa potrafiła czytać i pisać. Miało to związek z tworzeniem szkół parafialnych, w których obowiązywała nauka pisania, czytania autorów starożytnych i średniowiecznych – tych chrześcijańskich, jak i pogańskich oraz nauka czytania Ewangelii. Kształcenie w obrębie prawa, medycyny, sztuk wyzwolonych i teologii sprawiły, że Kraków stał się miejscem docelowym uczonych z różnych krajów i humanistów.

O potencjale Krakowa w dziedzinie nauki stanowiło również to, że był najważniejszym ośrodkiem drukarstwa ówczesnej Rzeczypospolitej. Pod koniec XIV wieku odnowiono Akademię Krakowską, którą wzbogacono o bibliotekę. Rozkwit ten trwał jednak do XVI wieku, do momentu powstania nowych uniwersytetów w Niemczech oraz do czasu zmian organizacyjnych. Nie wpływały one korzystnie na rozwój uniwersytetu. Uczeni jednak utrzymywali korespondencję z europejskimi myślicielami, co wpływało na postrzeganie Krakowa jako ważnego ośrodka naukowego. Do miasta sprowadzano dzieła starożytnych autorów takich jak Cyceron, Owidiusz, Stacjusz czy Wergiliusz, a publikacje z określonych dziedzin były przeważnie dostarczane przez księgarzy. Nie można jednak zapomnieć, że ważne w tym przypadku było również nabywanie ich w sposób indywidualny - przywożenie dzieł  ze studiów we Włoszech  oraz wzrastająca liczba podróżników.

Nauka w służbie „tworzenia” miasta

Powyższe religijne i kulturalne perspektywy oraz czynniki ekonomiczne wpływały na większy wzrost oczekiwania wobec miasta w kwestii budynków i aranżacji wnętrz. Zlecenia mieszkańców realizowali między innymi złotnicy, malarze, witrażownicy, rzeźbiarze czy budowniczowie. Kształcili się w pracowniach mistrzów – pracowali w cechach lub służyli królowi. Wpływ na zabudowę miasta miał również rozwój życia religijnego. W X wieku ustanowiono biskupstwo, a następnie stworzono dwanaście parafii i sprowadzono liczne zakony. Do 1600 roku w mieście funkcjonowało około pięćdziesięciu kościołów. Następnie zaczęły pojawiać się bractwa, które popularyzowały kult maryjny i kult obrazów. Warto dodać, że budowanie świątyń było  budową ku chwale Boga. Sztuka religijna miała przede wszystkim charakter emocjonalny i pouczający. Został on sformułowany przez św. Grzegorza Wielkiego, a rozwijany był przez średniowiecznych twórców. W wieku XV i XVI wykorzystywano to stwierdzenie jako argument katolików wobec krytyki przez protestantów i husytów przedstawień religijnych.

Kraków – miejsce kultu i relikwii

Cześć oddawana wizerunkom maryjnym była zapewne związana z wpływem tradycji bizantyjsko – ruskiej. Tego typu kult nie występował jednak aż w takim stopniu, jak w innych krajach katolickich w tej części Europy. Warto dodać, że czczonym wizerunkiem był również Chrystus Ukrzyżowany. Ponadto, w Krakowie, przechowywano relikwie patrona Polski, biskupa Stanisława ze Szczepanowa , św. Floriana, św. Jacka, biskupa Prędoty z Białaczewa oraz zmarłych posiadających opinię świętości, czyli między innymi królowej Jadwigi, Jana Kantego czy Szymona z Lipnicy. Sam kult wzmacniały pisemne dokumentacje potwierdzające cuda oraz wystawne nagrobki. Dzięki temu, Kraków stał się również ważnym ośrodkiem pątniczym, do którego przybywało wielu pielgrzymów. Największa liczba przybywała co prawda z okolic miasta, ale byli również tacy, którzy wędrowali z miejsc odległych. Wystarczy tutaj wymienić chociażby Litwę, Śląsk, Ruś, ale zdarzały się przypadki, że do miasta przybywali podróżni z Węgier, Niemiec czy Inflant. Po Soborze Trydenckim,  miasto przekształciło się w jeden z najważniejszych ośrodków kontrreformacji. Idea ta była wspierana również przez niektóre zakony funkcjonujące w mieście – przez jezuitów i karmelitów bosych.

Instytucje kościelne oraz rozwój nauki, w określony sposób kształtowały postrzeganie świata przez mieszkańców Krakowa. Pierwszą kwestią było wykształcenie, a kolejną znajomość klasycznych autorów i wiedza religijna. Utrzymywanie kontaktów krakowskiego ośrodka naukowego z uczonymi różnych krajów sprawiało, że miasto stało się ważnym punktem na mapie Europy. Kraków stał się atrakcyjny dla działalności uczonych oraz najważniejszym drukarskim ośrodkiem Polski tamtych czasów. Tworzone wówczas szkoły parafialne zapewniały mieszkańcom możliwość nauki w sposób praktyczny, dzięki czemu w drugie połowie XVI wieku większość mieszkańców potrafiła pisać i czytać.