Tak będzie wyglądać Muzeum – Miejsce Pamięci KL Plaszow [WIZUALIZACJE]

Zakończyło się opracowanie części projektów wykonawczych i budowalnych dotyczących Muzeum KL Plaszow. Instytucja ta powstała w 2021 roku, by objąć opieką teren po byłym niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym Plaszow, funkcjonującym w latach 1942–1945.

– Miasto od kilkudziesięciu lat stara się pamiętać o swoich żydowskich mieszkańcach i ich tragicznym losie w trakcie II wojny światowej, ale także czuje się w obowiązku dbać o dziedzictwo krakowskich Żydów. Jednym z takich miejsc jest właśnie teren byłego obozu płaszowskiego, na którego terenie Niemcy utworzyli obóz. Dla wielu Polaków, a szczególnie krakowian, miejsce to jest miejscem cierpienia i śmierci – powiedziała na konferencji prasowej Katarzyna Olesiak, dyrektorka Wydziału Kultury i Dziedzictwa Narodowego UMK.

W marcu 2021 roku miasto i ministerstwo kultury, dziedzictwa narodowego i sportu podpisały umowę o współprowadzeniu Muzeum – Miejsca Pamięci KL Plaszow, zobowiązując się przeznaczyć na jego realizację po 25 mln zł.

– Dzisiejsza prezentacja to w pewien sposób zamknięcie drugiego etapu prac projektowych i dyskusji nad formą upamiętnienia. Ten proces był konieczny, bo dzięki niemu możliwe było wypracowanie rozwiązań, które uwzględniają zarówno rację projektantów, muzeum, jak i mieszkańców Krakowa – dodała Katarzyna Olesiak.

Upamiętnienie ofiar obozu

Teren po byłym nazistowskim obozie Plaszów zajmuje 37 ha powierzchni i wpisany jest do rejestru zabytków. Znajdują się na nim dwa cmentarze żydowskie oraz miejsca masowych straceń.

– To, co muzeum planuje dla tego miejsca, to zagospodarowanie placu poobozowego, tak by był on dostępny zarówno dla mieszkańców, jak i osób z zewnątrz odwiedzających to miejsce. Prowadzone są także prace renowacyjne w Szarym Domu, by służył on celom muzealnym. Ponadto chcemy wybudować nowy obiekt wystawowy, który będzie usytuowany poza historycznym terenem, czyli Memoriał – wyjaśniła Monika Bednarek, reprezentant zarządcy Muzeum KL Plaszow.

Na podstawie projektu budowlanego Grupy Projektowej GPP zostały przygotowane projekty wykonawcze dla Memoriału (autor: BBC Best Building Consultants) oraz dla terenu po byłym obozie KL Plaszow (autor: Grupa Projektowa GPP Borysław Czarakcziew i Sławomir Kogut). Wykonano także projekt budowlany dla Szarego Domu (autor: Biuro Projektów Piotr Wolarek), jedynego budynku zachowanego w całości z czasów okupacji niemieckiej.

Miejsce, w którym głos zostanie oddany świadkom

Szary Dom, zbudowany w 1925 r., początkowo pełnił funkcję budynku administracyjnego cmentarza Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie i siedziby Bractwa Przedpogrzebowego Chewra Kadisza. W trakcie istnienia obozu KL Plaszow w piwnicach budynku mieścił się areszt, a na piętrach biura zarządu. Po wojnie urządzono w nim mieszkania komunalne i prywatne.

– Chcemy, aby miejsce to miało charakter reprezentacyjny. Sam budynek zgodnie z wytycznymi konserwatorskimi ma być przywrócony do stanu z lat 40. Nie ingerujemy zasadniczo w jego wnętrze. Jedynym dodatkowym elementem będzie wejście główne od strony cmentarza żydowskiego – powiedziała Monika Bednarek.

Na parterze i w piwnicach Szarego Domu powstanie wystawa stała, a na piętrze znajdą się pomieszczenia edukacyjne, ogólnodostępna mediateka i miejsce kontemplacji. Scenariusz wystawy w Szarym Domu zakłada, że będzie to miejsce, w którym głos oddany zostanie przede wszystkim świadkom.

Jak będzie wyglądał teren poobozowy?

Kolejnym istotnym elementem, wchodzącym w skład Muzeum – Miejsca Pamięci KL Plaszow, jest teren poobozowy.

– To była najtrudniejsza część do zaprojektowania, bo z jednej strony chcieliśmy spełnić oczekiwania mieszkańców, którzy zżyli się z tym terenem, korzystają z niego też jako miejsce spacerów i odpoczynku, a z drugiej strony chcieliśmy określić, gdzie zaczyna się to miejsce pamięci – podkreśliła Monika Bednarek.

Teren poobozowy nie będzie ogrodzony, jednak przy głównych wejściach oraz wzdłuż ulicy Joachima, Jerozolimskiej i Swoszowickiej usytuowane będą słupy z betonu architektonicznego, świadczące o wejściu na teren miejsca pamięci. Oznaczone będą także tereny dwóch cmentarzy oraz plac apelowy. Pojawi się również kilka ławek.

– Na terenie poobozowym znajdą się dodatkowe elementy, takie jak tablice wystawowe, oznaczające najważniejsze miejsca z punktu widzenia obozu, czyli trzy miejsca masowych straceń. W różnych punktach terenu znajdzie się też 47 kostek, nazywanych punktami terenowymi, które będą postawione w tych miejscach, gdzie zachowały się relikty poobozowe – dodała Monika Bednarek.

Muzeum ukryte pod ziemią

Głównym budynkiem muzealnym ma być Memoriał usytuowany przy ulicy Kamieńskiego, poza terenem obozu. Architekci zaprojektowali obiekt wtopiony w skarpę, ukryty pod ziemią, wykorzystując naturalne ukształtowanie terenu. Widoczna ma być jedynie elewacja frontowa budynku.

– Z Memoriału zwiedzający będą wychodzić tunelem prowadzącym pod ulicą Swoszowicką na niewielki plac, gdzie znajduje się makieta z terenem obozu z okresu 1944 roku. Z tego placu zwiedzający ponownie wejdą na teren KL Plaszow. Mamy więc dwa główne wejścia na teren poobozowy – jedno przy Szarym Domu, a drugie przy Memoriale – wyjaśniła Monika Bednarek.

W nowo powstałym budynku Memoriału znajdować ma się wystawa historyczna. W grudniu 2022 r. rozstrzygnięto konkurs na aranżację ekspozycji. Najlepszy projekt przedstawiła pracownia Koza Nostra z Krakowa. Z kolei przetarg na budowę Memoriału został ogłoszony 30 grudnia 2022 roku.

W tym roku planowe jest ogłoszenie przetargów na zagospodarowanie terenu wokół Memoriału, roboty budowlane związane z adaptacją Szarego Domu na cele muzealne oraz zagospodarowanie terenu po byłym obozie. Wszystkie prace inwestycyjne związane z Muzeum KL Plaszow mają zakończyć się w 2025 roku.

Plansze z wizualizacjami będzie można oglądać do końca lutego na dziedzińcu Muzeum Podgórza.