Fontanna zniknie z Rynku Głównego. Teraz to największa w Europie toaleta dla gołębi

Jak na Rynku pojawił się „Kryształ”

Obecna fontanna na wschodniej części Rynku Głównego powstała w 2010 roku na podstawie zwycięskiego projektu „Kryształ” wyłonionego w konkursie z 2008 roku. 

Szklana konstrukcja o podstawie czworokąta i trójkątnych ścianach została zaprojektowana tak, by pełniła jednocześnie funkcję świetlika do podziemnej ekspozycji Muzeum Krakowa.

„Kryształ” stanął w miejscu wcześniejszej fontanny autorstwa prof. Wiktora Zina, potocznie nazywanej „kanapą Zina”. 

Granitowa instalacja złożona z dwóch basenów zdobiła rynek od 1964 do 2005 roku, a została zdemontowana przy okazji generalnego remontu płyty Rynku i budowy podziemnej trasy turystycznej. Po renowacji w 2020 roku przeniesiono ją do parku im. Anny i Erazma Jerzmanowskich w Prokocimu.  

Koszty, nagrody i pierwsze reakcje

Budowa „Kryształu” została zlecona po przetargu, który wygrała firma z Leszna, oferując cenę ponad 3 mln zł. I

nstalacja od początku zwracała uwagę nowoczesną formą i podświetleniem, ale szybko stała się przedmiotem sporów o estetykę i dopasowanie do historycznego otoczenia. W 2010 roku otrzymała antynagrodę architektoniczną „Archi‑Szopa”, przyznawaną obiektom uznawanym za najbardziej kontrowersyjne w przestrzeni miejskiej. 

Przez pierwsze lata „Kryształ” pełnił funkcję jednego z rozpoznawalnych elementów nowszej zabudowy na Rynku Głównym. Z czasem coraz częściej zwracano jednak uwagę na problemy z utrzymaniem obiektu – m.in. zabrudzenia powodowane przez ptaki oraz ograniczone możliwości czyszczenia delikatnej szklanej konstrukcji. 

Techniczne kłopoty i decyzja o likwidacji

W 2023 roku fontanna została zniszczona i wyłączona z użytkowania. Ekspertyza techniczna wykonana na zlecenie miasta wykazała narastające nieszczelności na łączeniach tafli szkła, pęknięcia, uszkodzenia granitowych elementóworaz zużycie instalacji elektrycznej. 

Z powodu konstrukcji i materiałów nie było możliwe zastosowanie agresywniejszych metod czyszczenia, a koszty renowacji oszacowano na ok. 1,3 mln zł. 

Eksperci ocenili, że nawet po tak kosztownym remoncie nie byłoby gwarancji, iż fontanna będzie działać bezawaryjnie.

Konsultacje: 76 proc. przeciw „Kryształowi”

Kolejnym etapem była decyzja o rozpoczęciu konsultacji społecznych. W sierpniu zeszłego roku miasto zapowiedziało, że od 8 września ruszą konsultacje pod hasłem „Jaka fontanna na Rynku Głównym?”. Celem było poznanie opinii i oczekiwań mieszkańców w sprawie przyszłości fontanny.

Wyniki konsultacji okazały się jednoznaczne. Z danych urzędu wynika, że 76 proc. uczestników negatywnie oceniło obecną formę „Kryształu”, a 70 proc. opowiedziało się za nową fontanną nawiązującą do historycznego charakteru Rynku – wiernie lub z nowoczesnymi akcentami. 

Na tej podstawie zdecydowano, że „Kryształ” nie będzie poddawany renowacji, lecz zastąpiony całkowicie nowym rozwiązaniem.

Nowa fontanna: konkurs i oczekiwania

W 2026 roku Zarząd Infrastruktury Wodnej ogłosił konkurs architektoniczno‑rzeźbiarski na projekt nowej fontanny w miejscu dotychczasowego „Kryształu”.

Założenia wynikające z konsultacji zakładają, że obiekt ma odwoływać się do historycznej symboliki Rynku Głównego, a jednocześnie odpowiadać współczesnym standardom użytkowym i ochrony zabytkowej przestrzeni wpisanej na listę UNESCO.

Konkurs ma charakter jednoetapowy, jest anonimowy i realizacyjny – zwycięzca otrzyma nie tylko nagrodę finansową z puli 90 tys. zł, ale również zaproszenie do negocjacji w sprawie opracowania dokumentacji projektowej i nadzoru nad realizacją.

Według danych miasta w konkursie złożono 28 prac, które ocenia sąd konkursowy z udziałem specjalistów z zakresu architektury, historii sztuki i ochrony zabytków. 

We wtorek mają zostać ogłoszone wyniki i zaprezentowane najlepsze koncepcje.