Kraków w perspektywie zmian demograficznych

Prognoza demograficzna do 2030 roku, przygotowana przez GUS, wskazuje na istotne zmiany, jakie będą zachodzić zarówno w wielkości, jak i strukturze ludności Polski w kolejnych dekadach. Przede wszystkim, liczba mieszkańców Polski będzie maleć i zwiększy się nadwyżka liczby zgonów nad liczbą urodzeń. Zjawisko to obserwowane jest w naszym kraju  od niedawna.

Do 2020 roku ludność zmniejszy się o milion osób, a w następnej dekadzie (lata 2020-2030) o kolejne półtora miliona. Ubytek ludności dotyczyć będzie przede wszystkim miast, głównie z powodu mniejszej dzietności niż na wsiach, ale też na skutek nowego zjawiska, jakim jest przemieszczanie się części ludności miejskiej na tereny wiejskie na obrzeżach miast.

Zmieni się struktura wieku ludności. Postępujący szybko wzrost udziału osób w wieku poprodukcyjnym w ogólnej liczbie ludności jest skutkiem zarówno przedłużania się przeciętnego okresu trwania życia, jak i gwałtownego spadku dzietności.

Zmiany, a zwłaszcza te wynikające z przesuwania się wyżów i niżów demograficznych, mają istotne konsekwencje w wielu dziedzinach, sprawiając, że niektóre problemy społeczne będą ulegać zaostrzeniu.

Coraz więcej państw prowadzi zatem (mniej lub bardziej spójną) politykę wobec ludzi starych – zorientowaną na interesy i potrzeby konkretnej zbiorowości, żyjącej w danym czasie i na danym obszarze. Polityka wobec seniorów jest zatem, lub powinna być, oparta na rozpoznaniu sytuacji aktualnego starszego pokolenia, ewentualnie na prognozowaniu jego potrzeb  w kilku- lub kilkunastoletniej perspektywie.

Adresatami polityki wobec starości są nie tylko ludzie starzy, ale i młodsze pokolenia przygotowywane do spotkania ze starością i do życia w społeczeństwie otwartym dla wszystkich grup wiekowych, respektującym specyfikę wszystkich faz życia.

W  dniu 16 grudnia 1991 roku (rezolucja nr 46/91) Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło zasady działania na rzecz osób starszych, zalecając, by rządy uwzględniły je w krajowych planach działania na rzecz seniorów. a katalog, którego hasło przewodnie brzmi „Dodać życia do lat, które zostały dodane do życia”, składa się 18 zaleceń dotyczących praw ludzi starych . Zalecenia te przyporządkowane są pięciu podstawowym zasadom: niezależności, uczestnictwa, opieki, samorealizacji i godności.

Kraków nie zbudował strategii związanej z perspektywą starzejącego się społeczeństwa. Wygląda na to, że jeszcze nie zauważyliśmy wielu potrzeb, które zapewne się zmienią ze względu na sytuację demograficzną. Nieco inaczej trzeba będzie pomyśleć o kulturze, urbanistyce, komunikacji, parkach, miejskiej zieleni  i wielu innych obszarach życia ludzkiego. Mieszkańcy po prostu będą mieli inne potrzeby związane ze swoim wiekiem. I powstaje pytanie: czy jesteśmy gotowi, czy wciąż będziemy udawali, że zmian nie zauważamy?

Krakowowi dość pilnie potrzebna jest „Strategia działania w starzejącym się społeczeństwie. Rekomendacje”. Jeśli tematu nie podejmiemy już teraz – potem możemy być zaskoczeni i nieprzystosowani do tego, czego od władz będą oczekiwali mieszkańcy.