Skoki rozwojowe – kalendarz. Jak przebiega rozwój dziecka?

Czym są skoki rozwojowe i dlaczego występują?

Skoki rozwojowe to nagłe zmiany w rozwoju dziecka, które składają się z dwóch następujących po sobie okresów – regresji oraz pojawienia się nowych umiejętności. Układ nerwowy niemowlęcia rozwija się skokowo, co sprawia, że w pierwszym roku życia maluszek przechodzi przez siedem głównych skoków rozwojowych. Te okresy charakteryzują się szczególnie intensywnym rozwojem mózgu oraz całego systemu nerwowego. Dzięki nim dziecko zdobywa nowe zdolności i poznaje otaczający je świat w sposób głębszy niż dotychczas.

Może się zdarzyć, że przed skokiem rozwojowym rodzice zauważą chwilową utratę już opanowanych przez maluszka umiejętności. Dzieje się tak, ponieważ mózg dziecka przygotowuje się do nabycia bardziej złożonych zdolności. Mechanizm ten jest naturalny i nie powinien budzić niepokoju u opiekunów. Warto pamiętać, że istnieje sposób pozwalający obserwować skoki rozwojowe – kalendarz, który przedstawiamy poniżej. Ważne jest jednak, że określa je on jedynie w sposób schematyczny i nie stanowi narzędzia diagnostycznego. Jeżeli masz wątpliwości, dotyczące tempa rozwoju dziecka, skonsultuj je z lekarzem.

Kalendarz skoków rozwojowych – objawy i przebieg

U niemowląt skoki rozwojowe często wiążą się ze stresem i silniejszym odczuwaniem bodźców, które docierają z otoczenia. W tym czasie dziecko może być bardziej rozdrażnione, marudzić i płakać bez wyraźnego powodu. Maluszek może również nie mieć apetytu, potrzebować więcej bliskości z rodzicami, a nawet mieć kłopoty z zasypianiem oraz niespokojny sen. Te objawy są przejściowe i ustępują po zakończeniu skoku rozwojowego.

Długość trwania skoków rozwojowych może się różnić u poszczególnych dzieci – od kilku dni do nawet kilku tygodni. Każde niemowlę ma swoje indywidualne tempo rozwoju, dlatego terminy występowania skoków rozwojowych mogą się nieznacznie różnić. Rodzice i opiekunowie najlepiej znają swoje dziecko i potrafią rozpoznać zmiany w jego zachowaniu. Kalendarz skoków rozwojowych może pomóc w zrozumieniu tego, co dzieje się z maluszkiem. W tym okresie kluczowa jest cierpliwość, ponieważ po zakończeniu etapu bobas zyska nowe, fascynujące umiejętności.

5. tydzień życia – pierwszy skok rozwojowy

Kalendarz pokazuje, że około 5. tygodnia życia maluszek zaczyna być bardziej aktywny zaraz po przebudzeniu, a obraz, który widzi, staje się znacznie bardziej ostry niż tuż po narodzinach. Dziecko skupia swoją uwagę na osobach, które się nad nim pochylają, i z większą wrażliwością może reagować na hałas oraz światło. Może się zdarzyć, że te bodźce będą wzbudzać u niemowlęcia niepokój lub płacz.

Po pierwszym skoku rozwojowym dziecko zaczyna się świadomie uśmiechać, jest bardziej świadome dźwięków, zapachów i dotyku. Maluszek wykazuje większą aktywność po drzemce i patrzy z zaciekawieniem na osoby pojawiające się w jego otoczeniu. Można również zauważyć, że niemowlę mniej ulewa po karmieniu.

Wspieranie rozwoju w tym okresie:

• rodzice mogą wspierać dziecko w tym okresie poprzez zapewnienie mu spokojnego otoczenia i ograniczenie nadmiernej stymulacji;
• rozmawianie z maluszkiem, śpiewanie kołysanek i czułe przytulanie może pomóc w łagodzeniu ewentualnego dyskomfortu związanego ze skokiem rozwojowym;
• warto również pamiętać o regularnym rytmie dnia, który może przynieść ulgę zarówno dziecku, jak i rodzicom.

7-9. tydzień życia – drugi skok rozwojowy

Według kalendarza drugi skok rozwojowy ma miejsce między 7. a 9. tygodniem życia dziecka. W tym czasie maluszek zaczyna kojarzyć pierwsze wzorce i schematy, co oznacza, że karmienie wiąże z objęciami rodzica, a kąpiel ze zbliżającą się porą snu. Dziecko odkrywa, że ma rączki i może nimi poruszać w kontrolowany sposób. Niemowlę rozpoznaje twarze najbliższych osób i wsłuchuje się w wypowiadane do niego słowa.

Po drugim skoku rozwojowym dziecko zaczyna podnosić główkę i wymachiwać rączkami oraz nóżkami. Maluszek potrafi już trzymać małe zabawki, rozpoznaje twarze domowników i oprócz płaczu wydaje pierwsze odgłosy. Te nowe umiejętności świadczą o znaczącym postępie w rozwoju neurologicznym dziecka. Rodzice mogą zauważyć, że ich pociecha staje się bardziej społeczna i reaguje na bodźce z otoczenia.

Stymulacja rozwoju poznawczego:

• w tym okresie warto wprowadzić pierwsze kolorowe zabawki, które dziecko będzie mogło obserwować i próbować chwytać;
• korzystne może okazać się umieszczenie nad łóżeczkiem karuzeli z kontrastowymi elementami, które przyciągną uwagę maluszka;
• regularne rozmawianie z dzieckiem i reagowanie na jego odgłosy może wspierać rozwój komunikacji;
• rodzice mogą również rozpocząć czytanie prostych książeczek z obrazkami.

11-12. tydzień życia – trzeci skok rozwojowy

Czy wiesz, że trzymiesięczne niemowlę zaczyna zauważać subtelne różnice w otaczającym je świecie? Potrafi odróżnić ton głosu mamy i taty, a także coraz lepiej koordynuje ruchy główki i oczu. Dziecko wodzi wzrokiem za kolorową zabawką i poznaje świat, wkładając wszystko do buzi. Ma taki odruch, ponieważ jego język i usta są silnie unerwione, dlatego poznawanie świata w ten sposób dostarcza maluchowi wielu bodźców smakowych i czuciowych. Niemowlę odkrywa pisk i głużenie, czyli gruchanie polegające na wydawaniu przypadkowych gardłowych dźwięków, które są wstępem do gaworzenia. Oprócz tego dziecko odpycha się lekko nóżkami, gdy leży na kocyku, w bujaku lub w foteliku.

Kiedy dziecko wkracza w ten etap, warto rozważyć wprowadzenie do jego otoczenia więcej różnorodnych bodźców:

• to doskonały czas na zakup maty sensorycznej, która umożliwi dziecku poznawanie różnych faktur i powierzchni;
• pierwsze zabawki wydające przeróżne dźwięki mogą również wzbogacić doświadczenia maluszka;
• warto zapewnić dziecku dostęp do bezpiecznych przedmiotów o różnych kształtach i teksturach;
• rodzice mogą również wprowadzić proste gry polegające na pokazywaniu i chowaniu przedmiotów, co może wspierać rozwijające się zdolności percepcyjne niemowlęcia.

14-19. tydzień życia – czwarty skok rozwojowy

Czwarty skok rozwojowy ma miejsce między 14. a 19. tygodniem życia dziecka. W tym okresie uczy się łączyć pierwsze dźwięki w ciągi, co poprzedza wypowiadanie słów. Dziecko łączy również wydarzenia z ich skutkiem – na przykład skojarzy, że potrząsanie grzechotką wydobędzie z niej dźwięk. Maluszek może też zrozumieć, że wyciągnięcie rączek sprawi, że rodzic je przytuli.

Po czwartym skoku rozwojowym dziecko podejmuje pierwsze próby raczkowania, przekręca się na brzuszek i plecki. Niemowlę podpiera się na rączkach i unosi tułów, co świadczy o znaczącym rozwoju motoryki. Maluszek potrafi przełożyć zabawki z jednej rączki do drugiej, co wymaga zaawansowanej koordynacji ruchowej. Dziecko może już nawet reagować na swoje imię i rozpoznawać własne odbicie w lustrze.

Wspieranie rozwoju motorycznego:

• rodzice mogą zachęcać dziecko do spędzania czasu na brzuszku, co wzmacnia mięśnie szyi i ramion;
• umieszczenie interesujących zabawek w pewnej odległości od maluszka może motywować go do próby raczkowania;
• warto również wprowadzić grzechotki i inne zabawki, które dziecko będzie mogło przekładać z ręki do ręki.

22-26. tydzień życia – piąty skok rozwojowy

Kalendarz skoków rozwojowych pokazuje, że na tym etapie następuje rozwój więzi emocjonalnych. W tym czasie może się zdarzyć, że maluszek zaczyna bać się nieznajomych osób, zawstydzając się lub reagując na nie płaczem. To również okres, w którym może wystąpić tak zwany lęk separacyjny. Niemowlę nie potrafi jeszcze zrozumieć, że rodzic, który wychodzi do pracy, na pewno z niej wróci. Te reakcje są jednak naturalną częścią rozwoju emocjonalnego dziecka.

W tym czasie dziecko zaczyna samodzielnie siadać i chwyta przedmioty kciukiem oraz palcem wskazującym. Maluszek coraz lepiej koordynuje swoje ruchy i wykazuje zainteresowanie obrazkami w książeczkach. Niemowlę bacznie przygląda się nowo poznanym osobom, analizując ich twarze i zachowania. Około 6-miesięczne dziecko potrafi koordynować własne ruchy na tyle, aby wyjmować i wkładać zabawki do pudełka oraz klaskać.

Sposoby na budowanie poczucia bezpieczeństwa:

• warto zachować cierpliwość i nie zmuszać maluszka do kontaktu z nieznajomymi;
• podczas spotkań z nowymi ludźmi warto pozostawać w pobliżu, co może zwiększyć jego poczucie bezpieczeństwa;
• jeśli lęk separacyjny jest bardzo intensywny i długotrwały, skonsultuj z pediatrą metody jego łagodzenia.

36-40. tydzień życia – szósty skok rozwojowy

W tym okresie maluszek zaczyna myśleć kategoriami, wyraża pierwsze emocje i gestykuluje w sposób bardziej świadomy. Rozwija się u niego inteligencja oraz emocjonalność, co przekłada się na bardziej złożone interakcje z otoczeniem. To także czas intensywnego poznawania świata i budzącej się w dziecku ciekawości wobec coraz bardziej skomplikowanych zagadnień.

Wspieranie rozwoju na tym etapie:

• umożliwianie maluchowi dostępu do zabawek o różnych kształtach i kolorach, które będzie mógł sortować;
• korzystne może okazać się czytanie książeczek z obrazkami przedstawiającymi różne kategorie przedmiotów;
• interaktywne zabawy polegające na naśladowaniu gestów i min mogą wspierać rozwój emocjonalny dziecka.

41-46. tydzień życia – siódmy skok rozwojowy

Na krótko przed pierwszymi urodzinami maluszek kojarzy już sekwencyjne zachowania i rozumie logiczne następstwo wydarzeń. Dziecko wie, że po zabawie przychodzi czas na posprzątanie zabawek, co świadczy o rozwoju zdolności planowania. Niemowlę interesuje się dużymi puzzlami dla małych dzieci i lubi układać klocki. Po siódmym skoku rozwojowym dziecko naśladuje odgłosy zwierząt i pojazdów, co świadczy o rozwoju zdolności naśladowczych. Maluszek potrafi dopasowywać kształty i podejmuje pierwsze próby rysowania.

Niemowlę zaczyna stawiać pierwsze kroki i umie wspinać się po kanapie oraz schodzić z niej tyłem. Dziecko zaczyna też świadomie używać słów „tak” oraz „nie”, co oznacza, że niemowlę staje się małym dzieckiem z własnymi preferencjami.

Jak wspierać rozwój dziecka na tym etapie:

• rodzice mogą stworzyć bezpieczną przestrzeni do eksploracji ruchu;
• warto zapewnić maluchowi dostęp do różnorodnych materiałów do rysowania i malowania, dostosowanych do jego wieku;
• korzystne może okazać się wprowadzenie prostych sekwencji czynności, które dziecko będzie mogło ćwiczyć.

Gdy dziecko skończy roczek, jego rozwój wcale nie zwolni – cały czas będzie zdobywać nowe umiejętności i odkrywać świat. Warto pamiętać, że każdy maluch rozwija się w swoim indywidualnym tempie, co jest całkowicie naturalne. Może się zdarzyć, że niemowlęta mają własne preferencje i w danym skoku rozwojowym skupiają się bardziej na konkretnej umiejętności, zaniedbując w tym czasie inne. Tygodnie, w których najczęściej można zaobserwować poszczególne skoki rozwojowe, mogą wystąpić nieco wcześniej lub później. Są to tylko umowne granice, które nie powinny być traktowane jako sztywne reguły.

Artykuł powstał we współpracy z programem edukacyjnym dla rodziców Nestlé FamilyNes.