Rodzaje pomp ciepła – co wybrać do nowego, a co do modernizowanego domu?

Jakie są rodzaje pomp ciepła?

Najpowszechniejszym sposobem kategoryzacji pomp ciepła jest podział ze względu na dolne źródło ciepła. W tym kontekście wyróżniamy pompy ciepła:

• Powietrzne – powietrze-powietrze (klimatyzatory) oraz powietrze-woda,
• Gruntowe – solanka-woda, woda-woda.

Możemy też wyróżnić dwa rodzaje pomp ciepła powietrznych: split i monoblok. Pierwszy zakłada podział układu chłodniczego urządzenia na dwie jednostki (zewnętrzną i wewnętrzną), drugi – na zamknięcie układu w jednej obudowie. Taki podział nie występuje w przypadku pomp gruntowych, gdzie całość układu zlokalizowana jest w jednostce wewnętrznej, a dolnym źródłem jest wymiennik gruntowy (pionowy lub poziomy).

Nowy dom – czyli kiedy wybór jest prostszy

W przypadku domów projektowanych od zera wybór odpowiedniego źródła ciepła bywa dużo łatwiejszy. Dlaczego? Bo na etapie projektu łatwiej przewidzieć poziom izolacyjności przegród, dobrać odpowiednią instalację grzewczą oraz zaplanować miejsce pod urządzenia.

Inwestorzy często decydują się na pompy ciepła jako główne źródło ogrzewania, eliminując potrzebę budowy komina, magazynowania paliwa czy zakupu dodatkowych źródeł. W nowym domu z ogrzewaniem podłogowym i zapotrzebowaniem cieplnym na poziomie 40–60 kWh/m²/rok świetnie sprawdzi się pompa powietrze–woda – np. monoblok lub split. Koszt instalacji będzie niższy niż w przypadku gruntowej pompy, a efektywność – dzięki niskotemperaturowemu systemowi – bardzo dobra.

Dla inwestorów planujących większy dom lub oczekujących możliwie najniższych rachunków za ogrzewanie, korzystnym wyborem może być pompa gruntowa (solanka–woda). Jej współczynnik SCOP (sprawność sezonowa) bywa o 15–25% wyższy niż w pompach powietrznych. Montaż jest droższy, ale można go zaplanować wraz z budową – wtedy prace ziemne nie stanowią większej przeszkody.

Modernizacja – kiedy wybór wymaga kompromisów

W domach modernizowanych sytuacja wygląda inaczej. W budynku o słabej izolacji, braku ogrzewania podłogowego czy ograniczonym miejscem na montaż pompy i zasobników, inwestorzy rozważają najczęściej pompę powietrzną. Jej montaż jest tańszy, prostszy oraz szybszy.

Gruntowe pompy ciepła w modernizowanych domach montowane są zdecydowanie rzadziej. Po pierwsze: mają wyższy koszt inwestycyjny, a po drugie – wymagają miejsca na działce i wykonania odwiertów. Trudno sobie wyobrazić ich zastosowanie np. w zabudowie szeregowej z małą działką. W takich warunkach zdecydowanie lepiej sprawdzi się pompa powietrzna typu split lub monoblok – oczywiście pod warunkiem, że budynek zostanie najpierw docieplony.

Docieplenie budynku przed montażem pompy to nie tylko lepsza efektywność, ale i niższy koszt zakupu pompy ciepła (o mniejszej mocy). Najpierw należy więc zredukować zapotrzebowanie energetyczne budynku (np. przez wymianę okien, ocieplenie ścian), a dopiero potem dobrać nowe źródło ogrzewania. Tylko wtedy pompa powietrzna będzie działać ekonomicznie i bez wsparcia dodatkowego, zewnętrznego źródła ciepła.

Rodzaj pompy ciepła a koszty inwestycyjne i eksploatacyjne

W kontekście kategoryzacji pomp warto zwrócić uwagę także na różnice finansowe. Stwierdzenie, że „pompy powietrzne są tańsze od gruntowych” może niewiele mówić, dlatego najlepiej posłużyć się liczbami. Najlepiej – przyglądając się kosztom początkowym (inwestycyjnym) oraz eksploatacyjnym.

Koszt zakupu i montażu pompy powietrznej oscyluje w granicach 40-50 tys. zł. W przypadku pomp gruntowych ceny zaczynają się od ok. 60 tys. zł, a mogą się skończyć na kwocie pięciocyfrowej. Podyktowane jest to przede wszystkim potrzebą wykonania wymiennika ciepła (sonda, kolektor).

W kontekście kosztów eksploatacyjnych jest odwrotnie – pompy gruntowe generują mniejsze rachunki za ogrzewanie niż pompy powietrzne. Np. w nowym, energooszczędnym domu o pow. 150 m2, którego łączne zapotrzebowanie na energię cieplną wynosi ok. 10000 kWh roczny koszt ogrzewania pompą ciepła powietrze-woda (SCOP 4,0) wyniesie 4100-4500 zł, a dla pompy gruntowej (SCOP 5,0) będzie to 3400-3800 zł.

Rodzaje pomp ciepła dopasowane do sytuacji

Technologia to jedno, jednak, zamiast skupiać się wyłącznie na niej, warto rozważyć dostępne możliwości montażowe, indywidualne oczekiwania czy warunki lokalne. Przykładowo:

• Jeśli masz dom w budowie, dobrą izolację i chcesz prostego montażu – wybierz pompę powietrzną typu monoblok.
• Masz miejsce na działce, planujesz dom o wysokim standardzie energetycznym? Rozważ pompę gruntową.
• Gdy modernizujesz dom z grzejnikami i brakiem podłogówki, najpierw zainwestuj w ocieplenie, potem zamontuj pompę powietrzną przeznaczoną do modernizowanych budynków.

To oczywiście jedynie proste przykłady. Ostateczna decyzja o rodzaju pompy ciepła do Twojego domu powinna być poprzedzona rzetelną analizą, konsultacją z ekspertem oraz wyborem urządzenia od doświadczonego i renomowanego producenta.

//